Proces aresztowania ma niewiele wspólnego ze scenami, które znamy z filmów kryminalnych. Funkcjonariusze muszą trzymać się szeregu procedur, aby czynności były legalne i nie zostały zakwestionowane na etapie sądowym. Jak wygląda proces aresztowania, czym różni się proces zatrzymania i aresztowania, a także jakie są prawa osób zatrzymanych i aresztowanych? Poznaj najważniejsze informacje.
Zatrzymania i aresztowania to jeden z podstawowych środków śledczych i zapobiegawczych, stosowanych przez polskie służby. Zgodnie z prawem zatrzymania może dokonać policja lub każdy obywatel (w przypadku tzw. zatrzymania obywatelskiego). Z kolei do aresztowania mogą dokonać służby specjalne, policja, uprawnione do tego organy karno-skarbowe itd. W każdym przypadku procedury są takie same. Co to oznacza?
Jak wygląda proces zatrzymania przez policję i jakie prawa przysługują osobie zatrzymanej przez policję?
Zgodnie art. 244 § 1 k.p.k policja może dokonać zatrzymania, jeżeli istnieją co do niej uzasadnione przesłanki, że popełniła ona przestępstwo. To proces krótkotrwałego zatrzymania osoby, który nie może trwać dłużej niż 48 godzin. Policjanci muszą przez ten czas wykazać, że zastosowane środki były adekwatne, a także poszanować wszystkie prawa podejrzewanej o przestępstwo osoby.
Zatrzymanie przez policję może być dokonane, jeżeli np. zachodzi obawa ucieczki osoby podejrzewanej, albo istnieje ryzyko, że w najbliższym czasie osoba popełni ponownie ten sam czyn. Prawa osób zatrzymanych skupiają się przede wszystkim wokół obrony. Policjanci muszą umożliwić kontakt z prawnikiem, muszą poinformować podejrzewanego, dlaczego został zatrzymany, a także przekazać wszelkie dokumenty związane z zatrzymaniem.
Prawa osób zatrzymanych to także możliwość złożenia zażalenia na postępowanie funkcjonariuszy, dostęp do pomocy medycznej i poszanowanie jego praw do godności osobistej.
Czym różni się zatrzymanie od aresztowania?
Proces aresztowania i zatrzymanie przez policję to dwa różne działania. Chociaż zatrzymanie i aresztowanie polega na fizycznym pozbawieniu wolności osoby, której zarzuca się popełnienie konkretnego czynu, w praktyce procedura aresztowania jest bardziej rozbudowana.
Zatrzymanie przez policję może być dokonane wyłącznie na podstawie przesłanek operacyjnych, bez udziału sądu i prokuratury. Z kolei proces aresztowania wymaga już konkretnych przesłanek.
Areszt tymczasowy związany jest z przedstawieniem konkretnych zarzutów i otrzymaniem statusu osoby podejrzanej w śledztwie (a nie podejrzewanej). Sąd kieruje podejrzanego do aresztu, jeżeli zachodzą m.in. przesłanki mataczenia, ucieczki, przestępstwo jest poważne i zagrożone wysoką karą etc. Podczas aresztowania śledczy muszą pokazać nakaz aresztowania, poinformować o powodach aresztu i przekazać, do jakiego aresztu przewożona jest osoba aresztowana.
Co do zasady, areszt tymczasowy nie powinien trwać dłużej niż trzy miesiące. Sądy (na wniosek prokuratury) wydłużają niekiedy ten środek zapobiegawczy. Zdarza się, że aresztowani przebywają w zakładach aresztu tymczasowego kilka lat, np. przez cały czas trwania procesu.
Co zrobić w przypadku aresztowania lub zatrzymania przez funkcjonariuszy? Jak się zachowywać?
Żeby zachować prawa osób zatrzymanych i prawa aresztowanego, należy zachowywać się zgodnie z obowiązującymi przepisami kodeksu postępowania karnego. Warto wiedzieć, że policjanci lub inni funkcjonariusze mogą np. stosować środki przymusu bezpośredniego, jeżeli zatrzymany lub aresztowany nie będą współpracować z organami ścigania.
W trakcie zatrzymania lub aresztowania należy zachować spokój i dobrowolnie oddać się w ręce funkcjonariuszy. Koniecznie należy skontaktować się ze swoim prawnikiem (co muszą umożliwić organy ścigania). Nie ma konieczności udzielania wyjaśnień i zeznawania na swoją niekorzyści, albo np. bez kontaktu z obrońcą.
Jeżeli osoba aresztowana wykonuje wszystkie polecenia funkcjonariuszy, jest opanowana i spokojna i nie stawia oporu, cały proces aresztowania powinien odbyć się z poszanowaniem jej godności osobistej (np. bez stosowania dodatkowych środków zapobiegawczych).
Jakie dokumenty są wymagane przy aresztowaniu?
Poza wykazaniem nakazu aresztowania, funkcjonariusze muszą dokonać kilku istotnych procedur i przeprowadzić niezbędne działania biurokratyczne. Jakie dokumenty są wymagane przy aresztowaniu?
- Dowód osobisty osoby aresztowanej lub inny dokument potwierdzający tożsamość.
- Protokół z aresztowania z podpisem uprawnionego funkcjonariusza.
- Dokument stwierdzający o czynnościach procesowych, które wykonują funkcjonariusze.
Areszt śledczy – najważniejsze informacje
Warto pamiętać, że areszt śledczy nie jest zakładem karnym. Aresztowanemu nie przysługują np. okresowe widzenia, chyba, że zgodę na nie wyrazi sąd lub prokuratura prowadząca postępowanie. Aresztowani mają natomiast prawo do regularnych spotkań z obrońcą, zmiany obrońcy lub mogą składać wnioski do sądu i prokuratury, jeżeli zajdzie taka potrzeba.
Mają też prawo składać zeznania i odmawiać składania zeznań, a także mają prawo do swobodnego przesłuchania, bez presji i wywierania innych nacisków.
Dodaj komentarz